|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Italiaanse wijn - wijnen van wereldklasse
Wijnen uit Italie, informatie, geschiedenis ...
Wat geschiedenis van Italiaanse wijnen
Italië behoort tot de de oudste wijnstreken van de wereld. De boeiende geschiedenis van de Italiaanse wijnbouw vindt zijn oorsprong ver voor onze jaartelling.Italië en wijn zijn onlosmakelijk met elkaar verstrengeld. De gunstige ligging van het land, het klimaat, de bodem en de talloze inheemse druivensoorten, maken van Italië een land dat bij uitstek geschikt is voor wijn.
De oude Grieken doopten het zuiden van Italië om tot Enotria, ofwel land van wijn. Zo is de Aglianico uit Campanië nog een verre nazaat van de Griekse wijnbouw. Zowel op sociale als religieuze gronden kreeg tijdens de Griekse hegemonie de wijncultuur in Italië steeds meer belang.
In het centrale deel van Italië waren de Etrusken buitengewoon actief en bekwaam in het maken van wijn. De Lambrusco zou hiervan een overblijfsel zijn. De Romeinen, tenslotte, brachten de wijnstokken via de havens van Ligurië verder Europa in.
Aan deze en andere mediterrane volkeren danken de Italianen hun diepgewortelde liefde voor alles wat met eten en wijn te maken heeft. In de klassieke oudheid werden al methoden ontwikkeld voor het maken en bewaren van wijn en voedsel. Maar vooral de versnippering van het land heeft ertoe bijgedragen dat de Italianen talloze bereidingswijzen kennen voor hun producten.
Geen land ter wereld kent zoveel oorspronkelijke druivensoorten als Italië. Onder druk van de toenemende belangrijkheid van de export werd er de laatste jaren in Italie veel geexperimenteerd met internationale druivensoorten, vooral de bekende Franse soorten zoals de Cabernet Sauvignon, Merlot, Chardonnay en Sauvignon. Vandaag de dag genieten de eigen inheemse varieteiten toch weer de voorkeur, al dan niet in combinatie met de hierboven vernoemde internationale druivensoorten.
Er worden vandaag de dag talloze verschillende wijnen gemaakt, van droge witte, stevige rode en lichtvoetige rosé's, tot zoete en rijke dessertwijnen, sprankelende spumanti en versterkte wijnen.
Iets over het produktieproces
Wijn is een populaire, moderne drank die al eeuwenlang in allerlei delen van de wereld gemaakt wordt. Momenteel worden er meer wijnranken voor wijnproductie verbouwd, in meer plaatsen onder betere condities, dan ooit tevoren. Er is veel onderzoek gedaan en hieruit zijn ook veel resultaten gekomen die geleid hebben tot verbetering. Ondanks de vooruitgang in de wetenschap, zijn sommige universele principes eeuwenlang dezelfde gebleven.
Stapsgewijs
Vanaf de oogst worden de druiven bij de wijnbouwer ontsteeld, gekneusd en geperst. Afhankelijk van de stijl van de wijn worden er verschillende gistingstechnieken gebruikt. Gistingstechnieken die globaal gezien verschillen tussen het contact van de schil met het vruchtvlees en het sap. Algemeen gezien is schilcontact noodzakelijk voor het maken van rode wijn. Schil en sap ondergaan samen de alcoholische gisting en worden daarna geperst. Bij witte wijn vindt er eerst een persing plaats waar de schillen van het sap gescheiden worden en nadien is er de alcoholische gisting.
Fermentatie
Voor elke wijn is fermentatie nodig, een natuurlijke proces waarbij suiker uit de most, in de vorm van glucose en fructose, omgezet wordt in alcohol en kooldioxide. Dit proces wordt veroorzaakt door wijngistcellen. Deze kleine micro-organismen zetten de natuurlijke druivensuikers om in alcohol en koolstofdioxide. Bij dit proces komt niet alleen warmte vrij, maar ook specifieke geur en smaakcomponenten die verborgen zaten in de most. Er zijn twee soorten van wijngistcellen vitaal voor de fermentatie: saccharomyces cerevisiae en saccharomyces bayanus. Deze giststammen zijn resistent voor alcohol (tot op een zeker percentage) en kunnen zodoende alle suiker uit de most verwerken tot er een droge wijn ontstaat.
Sommige wijnmakers werken liever voor de alcoholische gisting met geselecteerd gedroogd gist terwijl andere de gisting liever op natuurlijke wijze laten plaatsvinden, met gist dat van nature leeft op de schil en in de omgeving van het wijnbedrijf. Door bij bepaalde druivenrassen gebruikt te maken van een bepaalde gistsoort, kunnen wijnmakers hun gewenste wijnstijl creëren. Gist, dat op schillen en in de wijnmakerijen voorkomt, wordt wel natuurlijke gist of natuurgist genoemd. Hoewel het fermentatieproces hetzelfde is, is de keuze tussen natuurlijk gist of geselecteerd gist van groot belang voor het karakter van de voltooide wijn.
De temperatuur van de gistende most stijgt tijdens de fermentatie. De temperatuurgecontroleerde vergistingtanks zijn de belangrijkste vernieuwingen binnen het moderne wijnmaken. De wijnmaker kan dankzij deze gecontroleerde omgeving de duur en de intensiviteit van de fermentatie bijsturen. De grootte en het type fermentatietank (of vat) is ook van belang omdat de verhouding tussen oppervlakte van de binnenwand en het volume van de fermenterende wijn effect heeft op de voltooide wijn (tannine ontwikkeling, houtinvloed, kleurgraad, extractie enz.). De formaten variëren van kleine vaten tot megagrote tanks met een inhoud van wel een miljoen liter. Fermentatietanks kunnen gemaakt zijn van eikenhout, beton (betegeld of zonder afgewerkte binnenkant), steen (bijv. leisteen), glas, klei (amfora), synthetische stoffen (plastic) of roestvrij staal.
Schoonmaken
Nadat, tijdens het fermentatieproces, alle suikers omgezet zijn in alcohol, sterven de gistcellen af. De droesem (neerslag van de dode gistcellen) wordt van de wijn gescheiden door middel van klaring. Zoals eerder gezegd, moet rode wijn ook door persing van de schillen worden gescheiden na de fermentatie. Afhankelijk van de stijl wijn kan de wijnmaker kiezen de inweekduur te verlengen voordat de wijn geklaard wordt, omdat er nog steeds chemische reacties plaatsvinden.
Botteling
Zodra de wijn helder is, kan hij gebotteld worden. Sommige wijnen worden vlak na de fermentatie gebotteld, andere wijnen laat men eerst een tijd rijpen, meestal in eikenhouten vaten. Grote wijnbedrijven zijn door de commerciële druk genoodzaakt een hulpmiddel voor klaring en filtratie te gebruiken om het proces te versnellen. Een ambachtelijk gemaakte wijn wordt, doordat men er volop tijd, zorg en aandacht aan besteedt, op natuurlijke wijze helde en kan dikwijls zonder klaring of filtratie gebotteld worden.
Als de wijn eenmaal helder is, moet de wijnmaker ervoor zorgen dat de wijn stabiel blijft totdat hij gebotteld wordt. Er zijn verschillende processen mogelijk om wijn te stabiliseren, zodat gistactiviteit wordt uitgesloten en er geen ongewenste veranderingen kunnen optreden. Er wordt gecontroleerd op de in de wijn aanwezige gassen en indien nodig wordt het zwavelgehalte naar een hoger niveau gebracht.
Kurk op de fles
De botteling is een belangrijke fase binnen het wijnproductieproces en moet heel nauwkeurig gebeuren. Alle inspanningen en nauwkeurigheid kunnen teniet worden gedaan bij het bottelen. Vlak voor de botteling wordt de wijn zorgvuldig geanalyseerd in een laboratorium om te controleren of de wijn gereed is. Op het moment dat de wijn gebotteld is, eindigt het vinificatieproces, maar blijft de wijn veranderen. Dit proces van flesrijping is de laatste uitdaging voor onderzoekers, omdat de veranderingen die de wijn op fles ondergaat ongelooflijk complex zijn.
Wat maakt Italiaanse wijnen nu zo anders?
Af en toe hoor je sceptici erop wijzen dat Italiaanse wijnen gekenmerkt zijn door te veel zon. "Italië ligt eigenlijk te zuidelijk om een fijne wijn te kunnen produceren", hoor je dan. Maar als je de Europese landkaart erbij neemt, merk je algauw dat Italië voor de helft náást Frankrijk ligt en niet eronder! De Frans-Spaanse grens ligt net ter hoogte van Rome!
Een andere factor waar men rekening mee moet houden, zijn de hoogteverschillen in Italië. Dankzij de Apennijnen, die als een ruggenwervel van noord naar zuid tot aan Sicilië toe doorlopen, kent Italië over de hele laars een immense veelheid aan microklimaten. Al naargelang de hoogteligging op de flanken van de bergen evenaart men lokale klimaatsituaties die te vergelijken zijn met gebieden in het noorden van Europa. De zogenoemde hot-climate wijnen vind je in Italië dus nauwelijks.
Als er dan wel heel rijp fruit wordt geoogst, dan zorgt een natuurlijke zuurtegraad voor de nodige balans. Veel van de druivenrassen in Italië zijn late rijpers, die dus de hogere herfsttemperaturen broodnodig hebben om het fruit rijp te laten worden.
Een andere factor waar men rekening mee moet houden, zijn de hoogteverschillen in Italië. Dankzij de Apennijnen, die als een ruggenwervel van noord naar zuid tot aan Sicilië toe doorlopen, kent Italië over de hele laars een immense veelheid aan microklimaten. Al naargelang de hoogteligging op de flanken van de bergen evenaart men lokale klimaatsituaties die te vergelijken zijn met gebieden in het noorden van Europa. De zogenoemde hot-climate wijnen vind je in Italië dus nauwelijks.
Als er dan wel heel rijp fruit wordt geoogst, dan zorgt een natuurlijke zuurtegraad voor de nodige balans. Veel van de druivenrassen in Italië zijn late rijpers, die dus de hogere herfsttemperaturen broodnodig hebben om het fruit rijp te laten worden.
Is het Italiaanse wijnlandschap ingewikkeld?
Toegegeven, wegwijs raken in Italiaanse wijnen lijkt op het eerste gezicht behoorlijk ingewikkeld! Maar als je een heldere inleiding hebt gekregen, vind je er al snel een opvallende logica in.
Een kleine inspanning om de terroir van het land van dichterbij te bekijken helpt al snel de eerste obstakels uit de weg te ruimen. Eens je inzicht krijgt in de ligging van de twintig streken én je een beeld weet te vormen van de belangrijkste druivenrassen, klaart de Italiaanse wijnhemel snel een stuk op! In de meeste gevallen vertelt het etiket de rest.
Een kleine inspanning om de terroir van het land van dichterbij te bekijken helpt al snel de eerste obstakels uit de weg te ruimen. Eens je inzicht krijgt in de ligging van de twintig streken én je een beeld weet te vormen van de belangrijkste druivenrassen, klaart de Italiaanse wijnhemel snel een stuk op! In de meeste gevallen vertelt het etiket de rest.
Gebruikt men verschillende methoden bij het maken van Italiaanse wijn?
In Italië kan men een viertal richtingen onderscheiden met betrekking tot het maken van wijn.
De z.g. bottestijl zijn de wijnen die volgens de aloude tradities op grote foeders gemaakt worden. Foeders zijn grote houten vaten waarin men de wijn maakt. De foeders zijn geschikt voor rijping maar niet geschikt om een houtsmaak aan de wijn te geven. De foeders sluiten de wijn af van de omringende zuurstof in de lucht. Er zijn nog maar wienig producenten die vasthouden aan deze traditie.
De z.g. anti-bottestijl zijn wijnen die zonder contact met hout zijn gemaakt en gerijpt. De wijnen worden in afzondering van zuurstof op inox cuves gemaakt, met de bedoeling het initiële fruit tot in de fles te conserveren.
De barrique wijnen zijn gemaakt door de z.g. modernisten die al sinds de jaren 80 nieuwe trends en stijlen lanceren, dit vaak als antwoord op de toenemende concurrentie uit de nieuwe wereld.
Een vierde richting is de biologische, zeg maar biodynamische trend. Deze wijnen worden gemaakt met een duidelijk respect voor de natuur. Op vele plaatsen in Italië zijn wijnmakers inmiddels deze weg ingeslagen. Ook de wijnmakers die dan niet het biologische keurmerk op de fles mogen zetten kijken steeds meer naar deze produktie methodes en nemen hier gedeeltes van over teneinde het gebruik van pesticiden en herbiciden drastisch te kunnen beperken.
De groep van de biologische druiventelers wordt steeds groter en belangrijker. Deze groep brengt ook steeds meer lokale druivenrassen terug naar de roots vanwaar ze oorspronkelijk kwamen. Biologische wijnen zullen in de nabije toekomst een steeds groter gedeelte gaan uitmaken van het wijnaanbod op de markten.
De z.g. bottestijl zijn de wijnen die volgens de aloude tradities op grote foeders gemaakt worden. Foeders zijn grote houten vaten waarin men de wijn maakt. De foeders zijn geschikt voor rijping maar niet geschikt om een houtsmaak aan de wijn te geven. De foeders sluiten de wijn af van de omringende zuurstof in de lucht. Er zijn nog maar wienig producenten die vasthouden aan deze traditie.
De z.g. anti-bottestijl zijn wijnen die zonder contact met hout zijn gemaakt en gerijpt. De wijnen worden in afzondering van zuurstof op inox cuves gemaakt, met de bedoeling het initiële fruit tot in de fles te conserveren.
De barrique wijnen zijn gemaakt door de z.g. modernisten die al sinds de jaren 80 nieuwe trends en stijlen lanceren, dit vaak als antwoord op de toenemende concurrentie uit de nieuwe wereld.
Een vierde richting is de biologische, zeg maar biodynamische trend. Deze wijnen worden gemaakt met een duidelijk respect voor de natuur. Op vele plaatsen in Italië zijn wijnmakers inmiddels deze weg ingeslagen. Ook de wijnmakers die dan niet het biologische keurmerk op de fles mogen zetten kijken steeds meer naar deze produktie methodes en nemen hier gedeeltes van over teneinde het gebruik van pesticiden en herbiciden drastisch te kunnen beperken.
De groep van de biologische druiventelers wordt steeds groter en belangrijker. Deze groep brengt ook steeds meer lokale druivenrassen terug naar de roots vanwaar ze oorspronkelijk kwamen. Biologische wijnen zullen in de nabije toekomst een steeds groter gedeelte gaan uitmaken van het wijnaanbod op de markten.
Zijn de Italiaanse wijnen duur?
Het merendeel van de Italiaanse wijndruiven wordt handmatig geoogst. Vaak worden er meerdere oogsten gedaan op dezelfde wijnranken echter in tijd verschoven. Het handmatig oogsten van de druiven maakt dat men zeer selektief te werk kan gaan en van eenzelfde wijngaard diverse onderscheidende wijnkwaliteiten kan verkrijgen. Dit heeft allemaal natuurlijk zijn prijs. Ook bestaan er, zoals in elk land, in Italië mythische wijnen die zowel qua kwaliteit als qua prijs tot de verbeelding spreken.
Het zijn ofwel historische iconen ofwel eigentijdse cultwijnen die de nieuwe trends zetten. Italië heeft al geruime tijd duidelijk begrepen dat zijn veelheid aan originele druivenrassen en wijnstijlen de voedingsbodem voor visionaire wijnen kunnen zijn. Daarmee onderscheidt Italië zich van de rest van de wijnwereld waar men steeds meer uniforme wijnen en dus smaken aantreft.
De ware wijnliefhebber van vandaag is vaak op zoek naar originaliteit en daar is Italië ongelooflijk rijk aan. Zowel de grote cooperatieven als de familiale bedrijven, zijn druk bezig om mooie alternatieven te bieden, binnen een aantrekkelijke prijs-kwaliteitverhouding.
Het zijn ofwel historische iconen ofwel eigentijdse cultwijnen die de nieuwe trends zetten. Italië heeft al geruime tijd duidelijk begrepen dat zijn veelheid aan originele druivenrassen en wijnstijlen de voedingsbodem voor visionaire wijnen kunnen zijn. Daarmee onderscheidt Italië zich van de rest van de wijnwereld waar men steeds meer uniforme wijnen en dus smaken aantreft.
De ware wijnliefhebber van vandaag is vaak op zoek naar originaliteit en daar is Italië ongelooflijk rijk aan. Zowel de grote cooperatieven als de familiale bedrijven, zijn druk bezig om mooie alternatieven te bieden, binnen een aantrekkelijke prijs-kwaliteitverhouding.
Zijn de Italiaanse wijnen niet te complex?
Heel wat Italiaanse druivenrassen zijn late rijpers, wat het voor de druiventeler klimatologisch spannend maakt of de druiven voldoende de kans krijgen om te rijpen. Sangiovese druiven en nebbiolo druiven bijvoorbeeld staan erom bekend dat zij vaak ruwe, weerbarstige wijnen voortbrengen. Dit is vandaag de dag achterhaald, betere kennis van de druivenrassen en uitmuntende produktietechnologie zorgen voor dat de grillen van de karaktervolle druiven gebruikt worden om tot een elegante unieke verfijning te komen.
Italië is over het algemeen een veel koeler wijnland is dan de meeste mensen veelal denken. Italië is verder sterk onderhevig aan allerlei grillen van het klimaat, waardoor de wijnen van jaar tot jaar in karakter sterk kunnen verschillen. Dat is meer een spannende optie dan een nadeel, als je niet van eenheidsworst houdt.
Italië is over het algemeen een veel koeler wijnland is dan de meeste mensen veelal denken. Italië is verder sterk onderhevig aan allerlei grillen van het klimaat, waardoor de wijnen van jaar tot jaar in karakter sterk kunnen verschillen. Dat is meer een spannende optie dan een nadeel, als je niet van eenheidsworst houdt.
Zijn de Italiaanse wijnen niet te moeilijk?
De eerste stap naar appreciatie van Italiaanse wijnen is afstand leren doen van al het bekende. Als je Italiaanse wijnen wil leren kennen door ze constant te vergelijken met druiven en streken buiten Italië die je al goed kent, dan ben je verkeerd bezig.
Italiaanse wijnen zijn niet te vergelijken, tenzij je kiest voor internationale druivenrassen. En dan nog... de grond, de klimatologische omstandigheden en natuurlijk de gebruikte produktie methodes zijn vaak zo verschillend dat het zelfs met de internationale druivenrassen altijd anders uitpakt.... denk aan de Supertoscanen...
Pas wanneer je je geest en zintuigen volledig vrijlaat, kan je Italiaanse wijnen genieten zoals het hoort. Dan verandert het woord 'moeilijk' in weelderig, complex, breed en diepgaand. Een heel nieuwe wereld aan aroma's en smaken kondigt zich aan. Welkom!
Italiaanse wijnen zijn niet te vergelijken, tenzij je kiest voor internationale druivenrassen. En dan nog... de grond, de klimatologische omstandigheden en natuurlijk de gebruikte produktie methodes zijn vaak zo verschillend dat het zelfs met de internationale druivenrassen altijd anders uitpakt.... denk aan de Supertoscanen...
Pas wanneer je je geest en zintuigen volledig vrijlaat, kan je Italiaanse wijnen genieten zoals het hoort. Dan verandert het woord 'moeilijk' in weelderig, complex, breed en diepgaand. Een heel nieuwe wereld aan aroma's en smaken kondigt zich aan. Welkom!